Vesileci Bir Nazarî Yöntemin İmkânı
Vesilecilik, evrendeki sebep–sonuç ilişkilerinin zorunlu olmadığını bilakis her bir olayın Tanrı’nın iradesiyle belirlenip an be an O’nun kudretiyle yaratıldığını savunan bir görüştür. Gazzâlî’nin meşhur örneğiyle ifade edersek ateş pamuğu “yakmaz”; yanma olayı, ateş ile pamuğun temasında Tanrı’nın doğrudan yaratmasıyla gerçekleşir. Bu yaklaşımda doğal nedensellik, varlıkların kendi içkin güçlerinden kaynaklanan zorunlu bir bağ değil, ilâhî kudretin […]
Müphemliğin İki Veçhesi: Gayb, Hakikat ve Metaforun Epistemik Sınırı Üzerine Bir Mülahaza
Batı düşüncesi tarihinin, düşünce konusu kılınan her şeyi “bu nedir?” sorusu ekseninde beşerî epistemik pratiklere referansla özsel bir belirleme veya inşâ sürecine tâbi tutan bir muhakeme mantığı içerisinde olageldiği söylenebilir. Birçok çağdaş düşünürün de bilhassa altını çizdiği üzere, söz konusu düşünce pratiğinin en belirgin karakteri, başlangıcından itibaren logos–merkezci bir meşrûiyet ve mâkûliyet mantığı içerisinde olmasıdır. […]
Nazar ve Müşâhedeyi Şehadet Zemininde Yeniden Düşünmek
1. Dünya soyut fikirler değil, somut fiiller üzerine kurulur. Dünyanın yeniden kurulmakta olduğunun söylendiği bu günlerde nasıl bir yol ve yöntem takip etmek gerektiği sorusu kendisini göstermektedir. Yol ve yöntem dediğimizde birçok şeyi bir anda ifade etmiş oluyoruz: Yolda olmak, en azından bir yerde bulunmak/kendini bulmak/mevcudiyet, buradan hareket etmek, hareket ederken de bir gayeyi gözetmeyi […]
Görünüş, Gerçeklik ve Müşâhede
Havâssa kemâlinin eserlerini müşâhede yoluyla kendilerinden kurtulmayı nasip ettin ve kadim inayetinin kemaliyle, onları Sen’in dışındakilere yönelmek vahşetinden muhafaza ettin. Bir taifeyi de bu eserlerin müşâhedesi yoluyla mazharlarla meşgul eyleyip onlara kendilerinden kurtulmayı lütfetmedin. Allah onunla birçok kimseyi dalâlete, birçok kimseyi de hidayete sevk eder. Mezâhir, Mısır’ın Nil’i gibi, Mahbûblara su, mahcûblara belâdır.1 […]
Kesişen ve Ayrışan Yönleriyle Nazar ve Müşâhede Yöntemleri
Nazar ve müşâhede lafızları, geçmişten günümüze insanın hakikate ulaşma çabasında izlediği farklı yolları ifade eder. Bu sebeple iki yöntemin gücü ve sınırları hakkında pek çok tartışma yapılmıştır. Tartışmaların bir çırpıda sayılması dahi güç olan pek çok ayrıntısı vardır. Bu yazıda çoğu zaman karıştırılan ve meselenin nirengi noktası olduğunu düşündüğüm bir meseleyi ele alacağım. Önce meseleye […]
“Nazariyyât ile Bir Şeyler Olur Zannetme” Ya Müşâhede ile?
Yeşil kelimesinin, yalnızca Türkçe denilen dil içinde bir gönderimi vardır ve bu gönderim ancak Türkçe’nin sözlük küresindeki uzayda girdiği ilişkilerle bir anlama sahiptir. Bahse konu sözlük küresi, kökçe vazʻî olmakla birlikte, canlıdır; içinde varlığa gelen kelimeler, ister hakikî ister istîmalî açıdan olsun birbirleriyle girdikleri ilişkilerin belirlediği bir kurallılık içinde hayat sürerler. Doğarlar, büyürler; bir yerleri […]
Müşâhede ile Farkına Varılabilenin Mahiyeti Nazarî Usûl ile Ne Ölçüde Açılabilir?
Müşâhede yoluyla bir bilginin ortaya çıkıp çıkmadığı önemli bir tartışma konusudur. Müşâhedenin öznel bir tecrübeden ibaret olduğunu, bir farkındalık oluşturduğunu, lakin iş bunun ifadesine geldiğinde mevcut kavramsal çerçevenin belirleyici olduğunu savunanlar ekseriyettedir. Hatta tecrübenin umulduğu ölçüde “saf” (kavramsal dolayımlardan ârî) olmadığını iddia edenler de vardır. Dolayısıyla müşâhedenin ya da müşâhede vasıtasıyla temas edilenin mahiyeti nazarî […]
Açık Oturum: Nazar ve Müşâhede
Çitil: Sevgili arkadaşlar, hoş geldiniz. 26. sayının açık oturumunu başlatıyorum. Nazar ve müşâhede teması etrafında konuşacağız. Çok geniş bir tema, nasıl içinden çıkacağımızı, nereyle sınırlayacağımızı birazdan göreceğiz inşallah. Şöyle başlayabiliriz: Derdimiz, yine hakikat; hakikate ilişkin yakînî bilgiye nasıl ulaşılabileceği… Şunu unutmamak lazım ki ortada insanlık ve insanlığın hakikatle nasıl irtibat kuracağı meselesi var. Genel […]
Sayı 25: Sorun
Ahmet Ayhan Çitil • Ahmet Dağ • Baha Zafer • Dursun Çiçek • Eşref Altaş • İbrahim Halil Üçer • İhsan Fazlıoğlu • Kamuran Gökdağ • Kasım Küçükalp • Murteza Bedir • Ömer Türker • Selami Varlık • Tahsin Görgün Sonunda soru işareti olan her cümle gerçek bir soru içerir mi? İnsanlığı ilgilendiren sorunların kapsamlı […]
Garplılaşmanın Neresindeyiz? Önsöz
Birçok tenkitler ve bazı tekliflerle ortaya çıkan bu kitap, evvelce neşredilmiş olan Kültür Değişmeleri ve Maarifimizin Ana Dâvaları adlı tetkiklerde ele alınmamış olan meselelere hal çareleri aramaktadır. Binaenaleyh fikirlerin iyi anlaşılması ve teklif edilen tedbirlerin lâyıkıyla kıymetlendirilmesi bakımından her üçünün birlikte mütalâa edilmesi faydalı olacaktır. Bu kitap da ötekiler gibi, ihtisas sahamız olan ilim dallarında […]