Akıl Sahibi Bir Varlığın Alması Beklenen En Önemli Karar Nedir?
İnsanlar, tek başlarına veya topluluklar halinde kararlar vererek yaşarlar. Bu kararların bir kısmı, içinde bulundukları durumu veya genel olarak dünyayı kendilerine nasıl sundukları, temsil ettikleri, anlamlandırdıkları ile ilgilidir; bunları nazarî kararlar olarak adlandırabiliriz. Kişinin aldığı nazarî kararlar kendisini hayatta konumlandırmasını, neleri sorun olarak algıladığını, genel olarak neyin kendisini mutlu ya da mutsuz, başarılı ya da […]
Akıl Ne Kadar Mâkûl; Mâkûl Ne Kadar Aklîdir?
Daha önceki Teklif yazılarında dile getirilen tekevvün ile temeddün, kevnî ile ilmî, kâinat ile âlem, fizikal ile non–fizikal, beşer ile insan, var–olmak ile var–oluşmak, 0–noktası, kök–sorular, fazla, tefekkür, tezekkür, taʻakkul, nazar, müşâhede, tabakalı, dereceli, vb. temel ıstılahların anlamları ile aralarındaki ilişkiler dikkate alınarak akıl ve mâkûliyet kavramları hakkında nasıl bir çerçeve çizilebilir? Bu çerçeve, bu […]
Tekvin, Teklif ve Mâkûliyet
Rasyonalite, birçok başka anlamıyla birlikte, herhangi bir düşünceyi, davranışı ve yapıyı ortaya çıkaran arka plandaki akıl yürütme ve gerekçelendirme sistemini ifade eder. Rasyonalitelerden söz etmek ve farklı geleneklerin evvelemirde farklı rasyonaliteleri olduğunu söylemek, aynı zamanda bir geleneği ortaya çıkaran şeyin ona özgü rasyonalite olduğunu öne sürmek anlamına gelir. Kuşkusuz rasyonaliteler inanç ve davranışlarımız için hayâtî […]
Mâkûliyet Ne Demektir?
Keşke başlıktaki sorunun kısa ve açık bir cevabı olsaydı. Fakat bu soruyu cevaplamak, hangi açıdan alırsak alalım kolay değildir. Sanırım “mâkûl” kelimesi üzerinden ilerlemeyi deneyebiliriz. Şöyle diyebiliriz: Aklın kavradığı şey, mâkûldür. Bu durumda bir şey akıl tarafından kavranamıyorsa mâkûl olmayacaktır. Fakat sorun, mâkûl kelimesinin açıklaması olmadığından bu cevap yeterli olamaz. Mesele, aklın tam olarak ne […]
Sem’iyyât ve Mâkûliyet: Mâkûliyet Sorunu Aşılabilir mi?
1. Mâkûliyet, ön şartlarını yerine getiren insanlar tarafından anlaşılabilir, açıklanabilir ve yapılabilir olmayı ifade eder. Mâkûliyet, esas itibarıyla insan fiilleri ile alakalıdır; insanların bireysel/amel, toplumsal/muamele ve sistemsel/mübadele fiilleri ve bunların sonuçları, mâkûliyetin konusudur. Bunun ötesinde insan fiillerinin son ucu olarak ortaya çıkan ilişki düzenleri ve sistemler de mâkûliyet ile alakalıdır. Doğrudan insan fiili olmamakla birlikte, […]