Bir Mimetik tekhnê Olarak Matematik
“Evren sadece düşündüğümüzden tuhaf değil, aynı zamanda düşünebileceğimizden de tuhaf.” —Werner Heisenberg Tam da L.E.J. Brouwer’in (1881–1966), kendi sezgici (intuitionist) matematiğinin dert edindiği olgusal zeminine, o dönem (18. yüzyıl) bilim iddiası taşıyan Kant metafiziğinden iç görü üzerinden ikilik (twoity) adıyla zamansal dayanak bulma kaygısı, vermiş olduğu seminerini Cambridge’te dinlediğini bildiğimiz L.J.J. Wittgenstein (1889–1951) tarafından […]
Sanat Hangi İdeali Esasa Almalı?
İster bir icra ister bir nesne olsun bir sanat eseri ile karşılaşmak, içinde bulunmak, içinden geçmek insanı etkiler. Bazen bizi sarsar, bazen çeşitli duygulara ve düşüncelere dalmamıza vesile olur. Kendimizi sonlu tecrübemizin sahnesinde öteye temas ederken bulabiliriz. Keyiflenebiliriz, acılara gark olabiliriz. Gözlerimiz üzüntüyle veya mutlulukla yaşarabilir. Sanatçı icrasında veya nesneyi inşasında bu etkileri oluşturmayı nasıl […]
Sanat Sorunu: Sanatın ve Medeniyetin İhyası
1. Son yüzyılda İslam toplumlarının hallerini en açık bir şekilde sanat üzerinden okuyabiliriz. İslam medeniyetinin ne kadar mevcut olduğu sorusunu, Müslümanların hayatında sanatın mevcut olup olmadığı, mevcut ise ne kadar olduğu, sanatın ne olarak bulunduğu ve neyin sanat olarak gözüktüğü üzerinden müzakere etmek mümkündür. Bu aynı zamanda Müslümanların hayatında neyin yolunda gittiğini, nelerin kaybedilmiş olduğunu, […]
Doğru, İyi ve Güzelin Birlik ve Farklılığı Üzerine
Bir sanat eserini sanat eseri yapan şey nedir? Beğeni duygusuna hitap etmesi mi? Bir aklî idrâki duyusal forma indirebilmesi mi? Sanat, gücünü duyu–akıl yahut sezgi–akıl farklılığından mı alır? Yoksa sanat, ruhun farklı bir temaşası mıdır? Soruları serapa çoğaltabiliriz. Fakat soruların çokluğu ile cevapların çokluğu arasında doğru orantı olduğu söylenemez. Zira sanat, insanın üç aslî arayışından […]
Sanat: Varlığın Hissiyâtına Dokunan İnsânî Hassâsiyet
Nietzsche (ö. 1900), “İnsanlığın iki temel sorunu var: Adaletsizlik ve anlamsızlık. Adaletsizliğe karşı hukuku icat ettik; anlamsızlığa karşı sanatı… Ancak insanlar, hukuka ulaşamadı; sanatsa insanlara…” der. Başka bir cümlesindeyse “Hakikat, çirkindir; insanoğlu, çirkin–hakikat karşısında mahvolmasın diye sanata sahip…” diyerek bunun nedenini verir. Özellikle Batı Avrupa düşüncesinde, 19. yüzyıl boyunca, içeriği gittikçe yoğunlaşan bu tür cümlelerle […]
Varlık, Tecrübe ve Sanatsal İdrâk
Bazen geçmişin en sıradan görünen bir günlük yaşantı eşyası, tastamam bir sanat eseri olarak dikkatimi çeker. O eşyanın bugüne kalan yüzüne dalar ve kendimi onda ifadesini bulan varlık tecrübesinin içinde hayal ederim. Bir kilim, bir ibrik, bir eyer, küçük bir çini parçası… Bunun unutamadığım bir örneği, İslam Düşünce Atlası’nın hazırlık aşamalarında karşılaştığım seccade boyutunda bir […]