Görgün: Bismillahirrahmanirrahim. Arkadaşlar, hoş geldiniz. Dergimizin yeni sayısının konusunu “Akıl ve Mâkûliyet” olarak belirledik. Akıl ve mâkûliyet, insana özgü bir sıfat olarak kabul edilip insanın diğer varlıklardan ayrıldığı, temayüz ettiği bir özellik olarak ön plana çıkarılır. Aslında akıl tabiri, geçmiş zamanlarda çok yaygın olarak kullanılırken özellikle 20. yüzyılda akıl yerine mâkûliyet, özellikle Batı dillerinde yaygın olarak kullanıldığı haliyle rasyonalite kavramı daha belirleyici hâle geldi. Ve bu noktada insanın temayüz ettiği özellik olarak akıl sanki araya kaynadı gibi. Akıl hakkında konuşmak, bir yerde mâkûliyeti konuşmayı iktizâ ediyor ve akıl tüm insanlara ait iken sanki mâkûliyet, bazı yani Batılı toplumlara özgü bir sıfat olarak kabulleniliyor gibi. Bu durum, insanları mâkûliyet üzerinden sınıflandırmaya kadar götürüyor. Bu sınıflandırmanın çok ciddi sonuçları var tabii ki. Aslında bizim biraz aklı, mâkûliyetle birlikte müzakere etmemizin en önemli sebeplerinden birisi; son dönemlerdeki postmodern, post–truth söylemlerine bağlı olarak araya kaynayan, insanlığın ayırıcı hususiyetiyle alakalı tarafın hatırlanması, bir mânâda insana insanlığını iade etme noktasından ehemmiyet arz ediyor. Ve bu çerçevede, akıl ve mâkûliyetle ilgili olarak bir taraftan mevcut tartışmaları, diğer taraftan da geçmişte bu konulara dâir yapılan ayrımları hatırlayarak, karşı karşıya kaldığımız sorunlar bağlamında, bir mânâda insana kâinat içerisindeki yerini yeniden hatırlatma yönünde bir imkânı araştırmak söz konusu olacaktır. Bu çerçevede eminim İhsan hocanın akıl ile ilgili söyleyecekleri vardır. Oradan başlayalım.
Fazlıoğlu: Birkaç uyarı yaparak başlamak isterim. Birincisi, bu tür kavramların gönderimlerini açık seçik kılmamız gerek. Yani, anonim bir ontoloji üzerine konuşmamamız lazım. İkincisi, eski gönderimleri ile yeni gönderimlerini birbirine karıştırmamak önemli. Başka bir deyişle, kadîm dönemde bir kavramın delâleti ile bugünkü delâletini dikkatle ele almaya ve usta işi bir incelikle birbirinden ayırmaya çalışmalıyız. Örnek olarak “akıl” kelimesinin geçmişteki mefhumu çok değişik olabilir; bugün ise daha farklı kavramları dikkate alarak konuşuyoruz.