Sanatın Modern Sessizliği: Kaybın Estetiği Hakkında Bir Deneme
Sanat tarihinin kadim motiflerinden biri olan Mū́sa (Μοῦσα), antik Yunan’dan modernliğe kadar şairin, filozofun ve bestekârın ilham kaynağı olarak kutsal bir yere sahiptir. Homeros’un dizelerinde “Söyle bana ey ilham perisi…” çağrısıyla belirginleşen bu figür, Platon’dan Schelling’e, Nietzsche’den Agamben’e uzanan felsefî bir zincirde, hem metafizik bir ilkenin temsili hem de yaratıcı eylemin içkin ya da aşkın […]
Fenomenoloji ve İmaj Bilinci
Bugün estetiğin, çeşitli ve karmaşık panoramasına baktığımızda karşımızda felsefî bir paradoks buluruz. Modern kültürün sanat yapıtlarını ve sanatçıları kültür endüstrisinin birer parçası haline getirmesi sanatın bugün hâlâ sanat olup olmadığı sorusunu sormamıza neden olur.1 Günümüzde sanat ile gündelik yaşam arasındaki sınırların, çoğaltılabilirlik, yineleme ve tüketim yüzünden giderek ortadan kalkması bizi sanat yapıtının hakikati hakkında geçmişteki […]
Deneyim Olarak Sanat Pragmatik Estetik
Pragmatik estetik, sanatı anlama ve değerlendirmede sadece alternatif bir yaklaşımı değil aynı zamanda söz konusu alanı yeniden düşünmeye yönelik yeni bir yol ve başlangıcı temsil eder. Bu yaklaşımın hedefinde insan deneyiminin tüm boyutlarıyla ele alınması gerektiği düşüncesi yatar. Zira pragmatik estetik, deneyimin yalnızca zihinsel veya soyut yönlerini değil duygusal, bedensel ve toplumsal görünümlerini de kapsayan […]
Sanatın Ontolojik Krizi Estetik Erozyon, Simülasyon ve Metalaşma
Platon’un mağara metaforu basit, kurgusal ve çocukça gibi görülse de insanlık tarihinde hiç eskimeyecek, bundan sonraki asırlarda da anlatılacak ve yorumlamaları yapılacak bir metafordur. Zira insan, fâni–geçici, aldatıcı bir dünyanın içinde hayat süren fâni bir varlıktır. Sanat anlayışı, mağara anlatısından bağımsız olmayan Platon’a göre duyusal gerçeklik denilen şey idealar dünyasının kusurlu yanılsaması, gölgesi veya görüntüsüdür. […]
Bilme Biçimi ve Anlamlandırma İmkânı Olarak Sanat
Aristoteles, daha Metafizikin girişinde, “Bütün insanlar doğaları gereği bilmek isterler” diyordu. İnsanın doğası nedir, nasıldır; ayrı bir tartışma ancak bilgi sadece insan için değil tüm canlılar için canlılık durumunu sürdürmenin öncelikli koşulu olsa gerek. Doğada canlılık durumunu sürdürmek zorundaki bitki, kökleriyle suyun istikametini, yapraklarıyla güneşin hareketini takip etmeyi bilir. Dağ keçisi hangi bitkinin zehirli olduğunu, […]
Bir Mimetik tekhnê Olarak Matematik
“Evren sadece düşündüğümüzden tuhaf değil, aynı zamanda düşünebileceğimizden de tuhaf.” —Werner Heisenberg Tam da L.E.J. Brouwer’in (1881–1966), kendi sezgici (intuitionist) matematiğinin dert edindiği olgusal zeminine, o dönem (18. yüzyıl) bilim iddiası taşıyan Kant metafiziğinden iç görü üzerinden ikilik (twoity) adıyla zamansal dayanak bulma kaygısı, vermiş olduğu seminerini Cambridge’te dinlediğini bildiğimiz L.J.J. Wittgenstein (1889–1951) tarafından […]
Sanat Hangi İdeali Esasa Almalı?
İster bir icra ister bir nesne olsun bir sanat eseri ile karşılaşmak, içinde bulunmak, içinden geçmek insanı etkiler. Bazen bizi sarsar, bazen çeşitli duygulara ve düşüncelere dalmamıza vesile olur. Kendimizi sonlu tecrübemizin sahnesinde öteye temas ederken bulabiliriz. Keyiflenebiliriz, acılara gark olabiliriz. Gözlerimiz üzüntüyle veya mutlulukla yaşarabilir. Sanatçı icrasında veya nesneyi inşasında bu etkileri oluşturmayı nasıl […]
Sanat Sorunu: Sanatın ve Medeniyetin İhyası
1. Son yüzyılda İslam toplumlarının hallerini en açık bir şekilde sanat üzerinden okuyabiliriz. İslam medeniyetinin ne kadar mevcut olduğu sorusunu, Müslümanların hayatında sanatın mevcut olup olmadığı, mevcut ise ne kadar olduğu, sanatın ne olarak bulunduğu ve neyin sanat olarak gözüktüğü üzerinden müzakere etmek mümkündür. Bu aynı zamanda Müslümanların hayatında neyin yolunda gittiğini, nelerin kaybedilmiş olduğunu, […]
Doğru, İyi ve Güzelin Birlik ve Farklılığı Üzerine
Bir sanat eserini sanat eseri yapan şey nedir? Beğeni duygusuna hitap etmesi mi? Bir aklî idrâki duyusal forma indirebilmesi mi? Sanat, gücünü duyu–akıl yahut sezgi–akıl farklılığından mı alır? Yoksa sanat, ruhun farklı bir temaşası mıdır? Soruları serapa çoğaltabiliriz. Fakat soruların çokluğu ile cevapların çokluğu arasında doğru orantı olduğu söylenemez. Zira sanat, insanın üç aslî arayışından […]
Sanat: Varlığın Hissiyâtına Dokunan İnsânî Hassâsiyet
Nietzsche (ö. 1900), “İnsanlığın iki temel sorunu var: Adaletsizlik ve anlamsızlık. Adaletsizliğe karşı hukuku icat ettik; anlamsızlığa karşı sanatı… Ancak insanlar, hukuka ulaşamadı; sanatsa insanlara…” der. Başka bir cümlesindeyse “Hakikat, çirkindir; insanoğlu, çirkin–hakikat karşısında mahvolmasın diye sanata sahip…” diyerek bunun nedenini verir. Özellikle Batı Avrupa düşüncesinde, 19. yüzyıl boyunca, içeriği gittikçe yoğunlaşan bu tür cümlelerle […]