Şüpheden Yakîne Seyr u Sülûk Muhakkıkın Tahkik Yolculuğu
Adına sonradan “tasavvuf” denilecek olan maneviyat hareketi, başlangıçta zühd ve amel eksenli bir dînî hayat formu olarak temayüz etmiş görünse de kısa sürede yalnızca bireysel ahlâk ve ibadet pratiği olmaktan çıkıp entelektüel ve epistemolojik ufukları da kuşatan bir yönelim hâline gelmiştir. Bu doğrultuda tasavvuf geleneği, çeşitli varlık, bilgi ve pratik alanlarında hakikate dâir bir arayışın […]
Tahkik Yöntemi veya Râzî’nin Cendereleri
Fahreddin Râzî (ö. 1210) İslâm düşüncesinde dil, yöntem ve meseleler bakımından yeni bir çığır açmış ve yeni dönemin kurucu otoritesi olarak el–İmâm unvanıyla anılmıştır. Kelâm geleneği Râzî’ye İmâmü’l–mütekellimîn diyerek onu yüceltir. Selefî ve Şiî çevreler ise “şüpheyi peşin, çözümü veresiye sunduğu” iddiasıyla ona İmâmü’l–müşekkikîn yani şüphelerin imamı der. Ancak Râzî’nin yerleşik iddiaların yöntemsel ve teorik […]
Kant’tan Sonra Yeni Bir Kritiğe İhtiyaç Var mı?
“Kritik” ve “kriz” terimlerinin kökleri aynı. O kökte ayırt etmek, süzmek ve sınırlandırmak var. Kritik etmek bu kavramlardan hareketle hüküm vermeyi içeriyor. Kritik bir yandan tefrik etmek, bir diğer yandan da sınırını çizmek, sınırlarını belirlemek anlamlarına geliyor. Türkçede “kritik” için iki ayrı sözcük kullanıyoruz. Bunlardan biri “tenkit”, diğeri “eleştiri”. “Tenkit” sözcüğünün kökünde gagalamak var. Vurgu […]
Yeni Bir Tahkik İçin: Niçin Bir “Matematiksel Metafizik” Gereklidir?
Tahkik, bir kelime olarak pek çok anlama sahiptir. Farklı bilimsel disiplinler içindeki kavramsal kullanımı farklılık gösterebilir. Herhangi bir felsefî–bilimsel tutumun benimsediği yöntem içinde değişik ıstılâhî anlamlara sahip olabilir. Tüm bunların yanında bir bilme tarzı/yöntemi olarak da görülebilir. 17. yüzyılda modern felsefenin teşekkülü akabinde şüphenin yöntemsel kullanımı, daha özet bir deyişle, yöntemsel şüphe olarak tanımlanabilir. Tahkik […]
Yeniden Tahkik: Neden, Nasıl?
Kuşkusuz tüm canlılar bir hayatı yaşar fakat onlar arasından yalnızca insan sadece yaşamakla kalmayıp aynı zamanda “Yaşam nedir?” sorusunu sorar. Bu, onun hemen her şeyle arasına mesafe koyarak onlar üzerine düşünebilme yönündeki metafizik kabiliyetinin doğal bir tezahürüdür. Bir kez bu soruyu sorduğunda insanın önüne yaşanabilecek birçok hayat çıkar. İnsanın kaderi, bu hayatlar arasından hangisinin gerçekten […]
Tahkik Nedir?
Tahkîk kelimesi, İslam düşünce tarihinde daha ziyade Fahreddin Râzî ve sonrasında yaygın olarak kullanılan hatta “muhakkikler çağı” denilmeyi hak edecek şekilde döneme adını veren bir yöntemi ifade eder. Tehânevî’nin müteahhirûn dönem kaynaklarına dayanarak hazırladığı Keşşâfu ıstılâhâti’l–funûn ve’l–ulûm adlı eserinde “tahkik ehli şöyle der”, “bunun tahkiki şudur” ve “meselenin tahkiki şudur” gibi kalıp ifadelerde tahkik kelimesi […]
Sayı 23: Tahkik
Ahmet Ayhan Çitil • Alpaslan Durmuş • Bünyamin Bezci • Dursun Çiçek • Eşref Altaş • İbrahim Halil Üçer • İhsan Fazlıoğlu • Kasım Küçükalp • M. Taha Boyalık • Mahmut Özer • Muhammed Bedirhan • Nazif Muhtaroğlu • Nurullah Özdem • Ömer Türker • Tahsin Görgün • Yasin Ramazan Teklif, varoluşumuza temel teşkil eden temalarla ilgili sorgulama sürecini bu kez tahkik temasıyla sürdürüyor. Teklif, her seferinde olduğu gibi klasik hükmündeki kitapların tanıtımları, muhtelif alıntılar ve uzmanlarca kaleme alınan makalelerle geçmişten günümüze tahkik temasını […]
Tahkik ama Nasıl?
1. Tür olarak insan, mevcudiyetini farkında olsa da olmasa da Hakk ve hakikat ile irtibat içinde sürdürür. İnsan, esas itibarıyla Hakk ve hakikate bağlı olmak zorunda olduğu gibi, Hakk ve hakikat da insanı bağlar. Diğer taraftan insan, kendi mükteseb amelleri ve onların sonuçlarından ibaret bir düzen/dünya içinde mevcudiyetini sürdürmek zorundadır. Her insan yavrusu, daha önce […]
Açık Oturum: Tahkik
Fazlıoğlu: Sayın hocalarım öncelikle hoş geldiniz. Konumuz tahkik. İzninizle şöyle başlayayım; literatürdeki malumatı sınıflandırdığımızda şu sırayla gidilebilir: Birincisi, tahkikin lafzî tanımı. İkincisi, bir kavram olarak farklı disiplinler içindeki tanımı ve kullanımı. Üçüncüsü, herhangi bir bilimsel ya da felsefî tutum içindeki ıstılâhî açıdan nasıl tanımlandığı. Bunların yanında farklı bir kullanımı daha mevcut: Bilme yöntemi olarak tahkik. […]